BOPAL – KATASTROFA KOJA TRAJE I DANAS

 

U noći između 2 i 3.decembra 1984. godine iz američke fabrike Union Carbide India Ltd. nad  gradom Bopalom se nadvio smrtonosni oblak visoko toksične supstance metilizocijanat –MIC koji se koristi za proizvodnju pesticida sevin. Voda je prodrla u rezervoar br. 610 u kojem se nalazio MIC, a radnici su osetili da ih peku i suze oči, o čemu su obavestili svog nadređenog koji nije preuzeo potrebne mere na vreme. Kada je to učinio, već je bilo kasno. 40 tona smrtonosnog gasa, u obliku belog dima spustilo se nad grad, posebno na četvrti u kojima je živelo siromašno stanovništvo.

Ovaj gas je teži od vazduha i pada nisko, a ljudi su u to vreme spavali, pretežno na prostirkama na zemlji. Stradalo je oko 20.000 ljudi, u snu, otvorenih usta, boreći se za vazduh, a oni koji su uspeli da se probude su pokušali da pobegnu, trčeći, povraćajući i padajući usput. Union Carbide priznaje „samo“ 4.000 smrtnih slučajeva, a ostale slučajeve ne priznaje tvrdeći da je MIC blagi „iritans očiju i grla“ iako indijske službe kažu da je skupljeno još 15.000 leševa, a broj onih kojima je narušeno zdravlje zbog izlaganja ovoj supstanci i koji imaju potomstvo koje je rođeno s oštećenjima i danas se broji i smatra se da je preko pola miliona ljudi bilo izloženo otrovima.

U roku od nekoliko dana posle nesreće, drveće u blizini je izgubilo lišće i osušilo se i moralo je biti posečeno. 170.000 ljudi je lečeno u bolnicama i privremenim ambulantama, a na hiljade bivola, koza i drugih životinja je sakupljeno i sahranjeno. Zalihe, uključujući hranu, postale su oskudne zbog straha od sigurnosti dobavljača. Ribolov je bio zabranjen, što je dovelo do nestašice u snabdevanju hranom.

Ova katastrofa je započela i ranije, polako i neprimetno.  Fabrika je sagrađena 1969. godine u gradu Bopalu u državi Madjia Pradeš i bavila se proizvodnjom pesticida. Opasan otrovni otpad se odlagao od početka iza fabrike gde je živelo, a i danas živi, siromašno stanovništvo.  Otpad je dospeo u podzemne vode što su utvrdili aktivisti, pronalazeći u uzorcima vrednosti arsena, benzola i teške metale koje su višestruko iznad granica koje je propisala Svetska zdravstvena organizacija.  

Od nesreće je urađeno niz kliničkih studija koje imaju različite rezultate ali se i poklapaju u zaključcima koji se tiču dugoročnih efekata na ljude koji su bili izloženi gasu i njihovo potomstvo. Bolesti i poremećaji su vezani za respiratorne organe (hronični bronhitis, opstruktivna bolest pluća, tuberkuloza, fibroza), oči (hronični konjuktivitis, rana katarakta, zamućenje rožnjače), neurološki sistem (oštećenje pamćenja, ukočenost, oštećene motoričke sposobnosti).

Kod dece rođene posle ovog događaja od roditelja koji su bili izloženi gasu primećen je veliki broj rođenih sa raznim vrstama oštećenja, od fizičkih do intelektualnih. U Bopalu je i danas stopa pobačaja i smrti novorođenčadi veća nekoliko hiljada puta nego u drugim delovima Indije. I dalje se rade istraživanja na temu oštećenja reproduktivnih organa kod žena, promena na hromozomima, kancerogenim oboljenjima i oštećenom imunitetu.

Union Carbide India Ltd je ćerka firma američke kompanije Union Carbide koja se u ovom slučaju ponela nekorektno, potcenjivački, a moglo bi se reći i sramno. Istragom se utvrdilo da su postojale razne vrste nepravilnosti u procedurama, kao i nepostojanje planova za evakuaciju okolnog stanovništva koje je živelo u siromašnim nehigijenskim naseljima oko fabrike koja su većinom nastala tako što su ljudi iz raznih delova Indije dolazili u potrazi za poslom u fabrici i boljim životom.  

Utvrđeno je i da je firma Union Carbide primenjivala dvostruke standarde vezano za poslovnu politiku svojih fabrika u SAD i zemljama Trećeg sveta po pitanjima radnog vremena, zaštite na radu, zaštite zdravlja zaposlenih i životne sredine. Početkom osamdesetih u samoj fabrici je bilo nekoliko incidenata u kojima je stradalo desetine radnika. Od udisanja MIC i drugih suptanci do curenja i opekotina, a sve to jer nisu nosili zaštitne maske i odela, nije bilo obavezno.

Indijski vrhovni sud je odobrio nagodbu u iznosu od 470 miliona dolara koji je uplaćen indijskoj vladi. Na svojoj Internet stranici koja je posvećena katastrofi u Bopalu Union Carbide  navodi da je odmah posle tragedije, 11. decembra 1984. godine uplaćeno 2 miliona dolara u fond indijskog premijera, kao i da je februara 1985. godine osnovala fond od 5 miliona dolara za pomoć zaposlenima u fabrici, kao i donaciju indijskom Crvenom krstu u iznosu od 5 miliona dolara. Od prodaje deonica u UCIL kompanija je osnovala fond za pomoć u izgradnji lokalne bolnice koja je otvorena 2001. godine i bavi se lečenjem bolesti srca, pluća i očiju.

Na žalost, ovo je sve verovatno moglo i da se izbegne da se na ljude i okruženje gledalo kao na zaposlene na zapadu, a ne jeftinu i potrošnu radnu snagu koja će da radi šta god, koja nije ni dovoljno obučena, ni zaštićena, niti edukovana da zna svoja prava i obaveze.

U trci za profitom se zaboravlja da su ljudi i njihovi životi najvažniji i nepovratan resurs, kao i da je samo pitanje dana kada će se nemarnost i javašluk okrenuti protiv nas.

Kompanija Union Carbide i dalje je u sporovima i plaća velike iznose za uništenu zemlju i stanovništvo, pitanje je da li bi i toga bilo da nije postojao veliki pritisak javnosti jer su u početku pokušali da se operu i svu krivicu da svale na indijski ogranak i rukovodstvo, ne pristajući ni na kakav udeo u odgovornosti.

Ljudi koji i dalje žive na tom području se žale da su vrlo malo novca dobili za pomoć, iznosi su od 100 do 500 dolara i da od toga ne mogu da žive i da se leče pošto je u svakoj porodici nekoliko invalida koji su nesposobni za rad. Oni su prinuđeni da žive i dalje tu u okolini napuštene fabrike, na zemlji koja je zagađena i neupotrebljiva. Od pre nekoliko godina omogućeno im je da imaju čistu vodu za piće jedan sat dnevno.


Pogledajte:
Film „Bopal, molitva za kišu“ koji je izašao na tridesetogodišnjicu od tragedije

 

Zanimljivosti